शेतकरी मित्रांसाठी सध्या बाजारातून एक अत्यंत दिलासादायक बातमी येत आहे. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सुरू असलेल्या युद्धाचा आणि जागतिक घडामोडींचा थेट फायदा आता भारतीय शेतकऱ्यांना होताना दिसत आहे. देशातील कृषी बाजार समित्यांमध्ये सध्या कापूस आणि सोयाबीन या दोन्ही प्रमुख नगदी पिकांचे दर हमीभावाच्या (MSP) पुढे गेले असून, बाजारात मोठी तेजी पाहायला मिळत आहे. चला तर मग, सविस्तर जाणून घेऊया सध्या बाजारात कापूस आणि सोयाबीनला किती भाव मिळतोय आणि या अचानक आलेल्या तेजीमागची मुख्य कारणे काय आहेत.
सध्या बाजारात काय मिळतोय भाव?
बाजारात सध्या आवक कमी असली तरी, दोन्ही पिकांना चांगला उठाव मिळत आहे.
कापसाचे भाव: सध्या बहुतांश बाजारांमध्ये कापसाला ₹७,९०० ते ₹८,४०० च्या दरम्यान भाव मिळत आहे. तर काही मोजक्या ठिकाणी हाच भाव ₹८,५०० पर्यंतही पोहोचलेला पाहायला मिळतोय.
सोयाबीनचे भाव: सोयाबीनने देखील पाच हजारांचा टप्पा ओलांडला असून सध्या ₹५,१०० ते ₹५,५०० च्या दरम्यान भाव मिळत आहे. विशेष म्हणजे, प्रक्रिया प्लांटच्या (Processing Plants) खरेदीचे भाव ₹५,८०० ते ₹५,९०० पर्यंत पोहोचले आहेत.
कापसाचे भाव का वाढले?
कापसाच्या दरात झालेली ही वाढ केवळ स्थानिक नसून यामागे जागतिक समीकरणे कारणीभूत आहेत:
कृत्रिम धागे (पॉलिस्टर) महागले: युद्धामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे दर वाढले आहेत. कच्च्या तेलापासून बनणारे पॉलिस्टर आणि इतर कृत्रिम धागे २५ ते ४० टक्क्यांनी महागले आहेत. यामुळे साहजिकच कापड उद्योगांची मागणी नैसर्गिक कापसाकडे वळली आहे.
शेजारील देशांची भारताकडून खरेदी: चीन, बांगलादेश आणि व्हिएतनामसारखे देश जे कापड उत्पादनात आघाडीवर आहेत, त्यांना ब्राझील किंवा अमेरिकेकडून कापूस आयात करणे वाहतूक खर्चामुळे महाग पडत आहे. वेळेवर डिलिव्हरी मिळत नसल्याने त्यांनी आता भारताकडून कापूस खरेदीला पसंती दिली आहे.
रुपयाची घसरण आणि निर्यातीला चालना: डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य ९५ च्या आसपास घसरले आहे. यामुळे आयात महाग झाली असली तरी, भारतीय कापसाची निर्यात करणे सध्या परवडत आहे.
सीसीआयचा (CCI) प्रभाव: सध्या देशात शेतकऱ्यांकडील कापूस संपत आला असून सर्वात मोठा साठा ‘सीसीआय’कडे आहे. मागणी वाढल्याने सीसीआयनेही टप्प्याटप्प्याने आपले दर वाढवून कापसाची विक्री सुरू केली आहे, ज्यामुळे खुल्या बाजारातही दराला आधार मिळाला आहे.
सोयाबीनच्या तेजीत काय आहेत कारणे?
सोयाबीनच्या भाववाढीमागे प्रामुख्याने खाद्यतेल आणि सोयापेंड (Soymeal) यांची वाढलेली मागणी कारणीभूत आहे:
खाद्यतेलाच्या दरात वाढ: जागतिक बाजारात खाद्यतेलाचे (पाम, सोया, सूर्यफूल) भाव १० ते १५ टक्क्यांनी वाढले आहेत. आयात खर्च आणि विम्याचा खर्च वाढल्याने देशांतर्गत खाद्यतेल महागले आहे, ज्याचा थेट फायदा सोयाबीनच्या दराला होत आहे.
बायोडिझेलचा वाढता वापर: कच्च्या तेलाचे भाव वाढल्याने जगभरात इंधनाला पर्याय म्हणून बायोडिझेलचा वापर वाढला आहे. यासाठी पाम तेलाची मोठी मागणी होत असून, यामुळे इतर सर्वच खाद्यतेलांचे आणि पर्यायाने सोयाबीनचे भाव वधारले आहेत.
सोयापेंडला मोठी मागणी: भारतातून शेजारील देशांमध्ये सोयापेंडची निर्यात मोठ्या प्रमाणावर केली जाते. या वाढत्या निर्यातीमुळे देशात सोयाबीनला चांगला उठाव मिळत आहे.
पुढे काय होईल?
बाजार अभ्यासकांच्या मते, जोपर्यंत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर युद्ध आणि तणावाची परिस्थिती कायम आहे, तोपर्यंत ही तेजी बाजारात टिकून राहण्याची शक्यता आहे. मात्र, जागतिक महागाई खूप जास्त वाढली किंवा अचानक युद्ध थांबले, तर या वाढलेल्या भावांवर नकारात्मक परिणामही होऊ शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी बाजारातील रोजच्या घडामोडींवर लक्ष ठेवूनच आपल्या शेतीमालाची विक्री करावी.
